Thiện và ác. Chắc hẳn bạn đã gặp mô típ này xuất hiện nhiều trong truyện tranh, trò chơi điện tử, phim cao bồi Viễn Tây và biết bao loại hình phim ảnh khác. Trong những phim cao bồi xưa, người xem dễ dàng nhận ra ai là người tốt - đó là người đội chiếc mũ cao bồi màu trắng. Mặt khác, kẻ ác, chẳng lẫn vào đâu được, đầu thì đội mũ đen và toàn thân đều là đồ đen. Người tốt và kẻ xấu đều có băng nhóm riêng: “phe thiện” bảo vệ thị trấn, chiến đấu cho công lý và hòa bình; còn “phe ác” thì cướp ngân hàng, cướp tàu và gieo rắc những kinh hoàng cho dân chúng. Trong những câu chuyện ấy, thật rõ ràng ai thuộc về phe thiện và ai thuộc về phe ác.
Tư tưởng về thiện và ác này cũng được thấy trong nhiều truyền thống tôn giáo, bao gồm cả truyền thống của (Kitô giáo) chúng ta. Trong sách Sáng Thế, chúng ta được giới thiệu trước hết về sự thiện hảo của Thiên Chúa. Người tạo dựng toàn thể vũ trụ và thấy mọi sự đều thật tốt đẹp. Con người cũng được tạo dựng tốt lành. Tuy nhiên, mọi sự trở nên phức tạp khi sự dữ - biểu tượng là con rắn - xuất hiện. Con rắn cám dỗ Ađam và Evà chống lại Thiên Chúa (Đấng đã căn dặn rõ ràng rằng họ không được ăn trái cây ở giữa vườn). Ađam và Evà đã chọn điều hư dối, tức sự dữ, thay cho điều họ biết là chân thật, là điều thiện.
Chúng ta đã nghe trình thuật này nhiều lần đến nỗi dễ dàng theo dõi và chứng kiến Ađam và Evà rơi vào mưu chước của con rắn: “Đừng nghe nó! Nó là ma quỷ đấy. Đừng đến gần cây ấy. Gì cơ? Hai người thực sự đã ăn trái ư! Hai người nghĩ gì thế?” Đối với chúng ta, lựa chọn giữa thiện và ác của hai ông bà xem ra quá hiển nhiên. Nhưng trong đời sống thường ngày, ranh giới ấy không phải lúc nào cũng rõ ràng như vậy.
Trước hết, đời thật không bao giờ giản lược thành những chiếc mũ cao bồi trắng/đen như trong phim ảnh để ta phân biệt thiện và ác.
Thứ hai, không có chuyện người tốt lúc nào cũng làm điều tốt và kẻ xấu lúc nào cũng làm điều ác. Thiên Chúa đã tạo dựng thế giới và mọi người chúng ta tốt lành. Tuy nhiên, giống như Ađam và Evà, chúng ta đều có thể bị cám dỗ mà chọn lựa những điều trái nghịch với ý muốn Thiên Chúa, dù biết đâu là điều thiện.
Thứ ba, khi phải chọn lựa cách hành động, đôi khi không dễ để biết mình phải làm gì. Làm sao ta biết Thiên Chúa muốn ta làm điều gì, tức là ý định của Người đối với ta? Chính lúc này đây, việc phân định được đặt vào trung tâm. Phân định được hiểu là tiến trình lắng nghe và nhận ra thánh ý Thiên Chúa, là việc tìm hiểu Người đang mời gọi ta điều gì. Phân định có thể diễn ra khi ta phải đưa ra một quyết định ngay tức khắc (chẳng hạn như tôi có nên lên tiếng về câu nói đùa mang tính phân biệt chủng tộc của bạn thân, hay giả vờ như nó không ảnh hưởng đến mình?), hay là một chọn lựa liên quan đến định hướng lâu dài cho đời mình (nhóm bạn nào thật sự giúp ta lớn lên?). Trong cả hai trường hợp, các chọn lựa ta đưa ra đều liên quan đến Thiên Chúa và đến con người mà Người mời gọi ta trở thành. Đôi lúc ta tưởng rằng Thiên Chúa chẳng quan tâm đến những điều quá nhỏ nhặt trong đời sống hằng ngày của ta - như hôm nay mặc gì, đọc sách nào, sau giờ học nên làm gì, hoặc cuối tuần này nên đi chơi với ai. Nhưng thực ra, mọi chọn lựa, dù nhỏ đến đâu, đều có thể đưa ta đến gần Thiên Chúa hơn hoặc xa khỏi Người.
Dưới đây là một vài gợi ý thực hành quý giá đã được kiểm chứng theo thời gian có thể giúp ta đưa ra những quyết định phù hợp với thánh ý Thiên Chúa.
Dành khoảng lặng riêng tư với Thiên Chúa
Trước hết, hãy nhớ rằng Thiên Chúa luôn ở với bạn. Hãy dành một khoảng thời gian thinh lặng bên Chúa - ngồi lại với Lời Chúa hoặc chiêm ngắm một ảnh tượng thánh, đi dạo giữa hàng cây hoặc bên dòng nước, hay tìm về một góc yên tĩnh như nhà nguyện để tâm hồn bạn được hòa điệu với Người. Hãy cảm nghiệm tình yêu nhiệm mầu của Thiên Chúa dành cho bạn; đó là nền tảng của mọi chọn lựa trong đời sống.
Lắng nghe những xao động của lòng mình
Trong loạt phim Star Wars (một câu chuyện kinh điển về cuộc chiến giữa thiện và ác), có câu nói đáng ghi nhớ thường được lặp lại: “Hãy lắng nghe những xao động của lòng con.” Trong Tập VI: Sự trở lại của Jedi, nhân vật Luke đã nói: “Cha, hãy lắng nghe những cảm xúc của mình, Cha không thể làm điều này. Con cảm nhận sự giằng co trong Cha. Hãy buông bỏ hận thù.” Anh đang mời gọi Darth Vader chọn điều thiện trong ông thay vì buông mình theo sự dữ. Đó không chỉ là câu chuyện điện ảnh. Trong quá trình phân định thiêng liêng, chúng ta cũng xét lại cảm xúc của mình để xem mình đã cùng bước với Thiên Chúa thế nào trong ngày sống. Ta có thể đặt ra hai câu hỏi quan trọng: Khi nào tôi cảm nghiệm được sự hiệp nhất với Thiên Chúa? Khi nào tôi cảm thấy mình hoàn toàn xa rời Người? Những hồi đáp của tâm hồn chúng ta sẽ giúp ta nhận ra mình đang đứng ở đâu trong tương quan với Thiên Chúa, và giúp ta chọn lựa cách sáng suốt con đường mà mình sẽ tiến bước.
Tỉnh thức trước cơn cám dỗ
Đôi lúc, khi xét lại những cảm xúc của mình, ta nhận ra có những điều luôn lặp lại để đưa ta vào cám dỗ. Điều quan trọng nằm ở chỗ nhận biết điều gì là cám dỗ đối với mình. Nhận ra cơn cám dỗ giúp ta thận trọng hơn và không bởi bất ngờ mà sa ngã. Ví như khi tôi biết mình dễ đánh mất bình tĩnh mỗi khi nổi nóng với em trai vì sự quấy rầy của nó, tôi có thể lựa chọn những biện pháp phòng ngừa khác đi để tránh rơi vào cám dỗ ấy: đáp lại bằng sự tử tế, tạm lánh mặt khi nó quá đáng, hoặc đợi đến lúc nó hành xử “bình thường” trở lại để nói chuyện. Đôi khi cũng cần trao đổi với người mà ta tín nhiệm, để được nâng đỡ trong việc đối diện và vượt thắng các cám dỗ.
Ý thức về tiếng nói từ lương tâm mình
Lương tâm là tiếng nói nội tâm giúp mỗi người chúng ta phán đoán tính luân lý của các hành vi. Nó hướng dẫn ta tuân giữ luật Chúa bằng cách làm điều thiện và tránh điều ác. Khi phải đưa ra quyết định, việc tham khảo lương tâm là điều chính đáng, bởi đó là kim chỉ nam dẫn ta đến những chọn lựa ngay lành.
Hãy tìm đến những người đã ‘trải qua và vượt thắng’
Thật đáng mừng, ta không phải một mình mò mẫm để dò tìm thánh ý Thiên Chúa nơi cuộc đời mình. Ngoài ơn thánh của Người, ta còn có Kinh Thánh, có Giáo Hội, và vô số chứng tá của các thánh soi lối dẫn đường. Ta có thể đọc lại những câu chuyện nói về cách Đức Giêsu và các thánh đã chọn lựa theo thánh ý Thiên Chúa và đối diện với các cơn cám dỗ. Mỗi lần ta đứng trước một chọn lựa, hãy nhớ rằng ta luôn có cả một cả một cộng đoàn cố vấn thánh thiện là những người đã ‘trải qua và vượt thắng’, và luôn sẵn sàng nâng đỡ ta.
Hãy xét đến hoa trái của hành động
Trong sách Tin Mừng theo thánh Mátthêu chương 7, Đức Giêsu nhắc các môn đệ rằng họ có thể phân biệt điều chân thật và điều giả dối dựa trên chính hoa trái của hành động: “Nên hễ cây tốt thì sinh quả tốt, cây xấu thì sinh quả xấu. Cây tốt không thể sinh quả xấu, cũng như cây xấu không thể sinh quả tốt” (Mt 7,17-18). Nếu hoa trái ấy - tức lời nói, thái độ, hành vi - tốt lành, đó là dấu chỉ xác thực cho thấy quyết định ta đã làm hay sắp làm là điều thiện hảo. Nếu hoa trái ấy “thối rữa”, đó là dấu chỉ rõ ràng cho thấy ta cần hoán cải và sửa chữa. Phân định đích thực luôn sinh hoa trái tốt lành, ngay cả khi lựa chọn đó không phải điều ta dễ dàng chấp nhận cho bản thân mình.
Một số chỉ dẫn trên đây sẽ trợ giúp bạn phần nào khi bạn đứng trước các lựa chọn. Và mặc dù việc đưa ra những quyết định đúng đắn đôi lúc rất khó, hãy tín thác rằng Chúa Thánh Thần luôn đồng hành, soi sáng, và hướng dẫn ta chọn lựa điều thiện hảo và chân thật.
Link bài gốc: Discerning Between Good and Evil
Nguồn: Loyola Press
Chuyển ngữ: Jos. John B. | CTV JESCOM - Truyền Thông Dòng Tên
