Dám Kiến Tạo Cái Đẹp – Nét táo bạo của Linh đạo I-nhã
Thiên Chúa có thể chạm đến con người và mặc khải chính Ngài qua việc chiêm ngắm nghệ thuật, ngay cả khi đó là một tác phẩm không mang nội dung tôn giáo. Có rất nhiều tác phẩm mà mỗi khi chiêm ngắm chúng, trong lòng chúng ta liền khởi phát những tâm tình thiêng liêng thật dạt dào. Thật vậy, người chiêm ngắm vẫn có thể cảm nhận sự hiện diện sống động của Thiên Chúa và khám phá chiều sâu mầu nhiệm của chính mình. Nghệ thuật trở thành không gian mặc khải, nơi con người – với ơn ban từ Thiên Chúa – được mời gọi cộng tác vào công trình sáng tạo và vươn tới cái đẹp tuyệt đối.
Lúc đặt chân bước vào dãy hành lang của một viện bảo tàng nghệ thuật, tôi có thể cảm nhận cách sâu sắc về sự hiện diện vô hình của Thiên Chúa ở nơi đây. Hoặc là sự thinh lặng giúp tôi dễ nối kết và cảm nếm thâm sâu về Ngài, hoặc cũng có thể là dòng chảy của thời gian lôi kéo tôi về vẻ đẹp cổ xưa của quá khứ. Có lẽ cả hai lý do ấy đều hợp lý, nhưng tôi nghĩ chính cái đẹp trải dọc trên các bức tường đã mở ra cho tôi một cánh cửa nhỏ soi chiếu vào sự thiện hảo của Thiên Chúa.
Đối với tôi, một tác phẩm nghệ thuật không nhất thiết phải mang tính tôn giáo mới có thể vươn đến chiều kích siêu việt. Có rất nhiều tác phẩm mà mỗi khi chiêm ngắm chúng, trong lòng tôi liền khởi phát những tâm tình thiêng liêng thật dạt dào.
Chẳng hạn, hãy cùng chiêm ngắm bức họa về cuộc sống đời thường như Soap Bubblels của Jean Siméon Chardin. Tác phẩm này chẳng mang nội dung nào về tôn giáo, chẳng có thánh giá, cũng chẳng kể bất kì một câu chuyện nào từ Thánh Kinh. Bức họa từ thế kỉ 18 này của họa sĩ người Pháp chỉ đơn giản vẽ cảnh một chàng thanh niên đang dùng ống hút thổi bóng bóng từ một ly nước xà phòng, trong khi một đứa trẻ nhỏ đứng bên cạnh thì đang chăm chú nhìn.
Tất nhiên, đây quả thực là một bức họa rất tinh tế. Nó bắt được khoảnh khắc độc nhất trong dòng chảy của thời gian, như thể cả dòng thời gian đang chững lại chỉ trong một giây – khi quả bóng gần như trong suốt và sắp vỡ. Tôi ngỡ ngàng trước sự điềm tĩnh và tập trung của chàng thanh niên. Trong cái thinh lặng ấy, có điều gì đó rất tĩnh và rất đỗi thiêng liêng.
Khi chiêm ngưỡng họa phẩm này, tôi thấy mình như đang nín thở. Tôi bắt gặp sự hiện diện của Thiên Chúa trong khoảnh khắc rất bình thường này. Trong tác phẩm ấy, tôi thấy chính Thiên Chúa đang được họa lại, giống như cách chàng trai đang muốn tạo hình cho quả bóng nước, và giống như cách người họa sĩ đang tạo hình cho chính tác phẩm nghệ thuật của mình. Cũng vậy, con người chúng ta cũng mang trong mình ước ao để kiến tạo cái đẹp, được nên giống như Thiên Chúa là Đấng Tạo Dựng muôn loài.
Rồi quả bóng nước kia chỉ thoáng chốc rồi sẽ vỡ tan, cũng như chính cuộc đời chóng qua nơi trần thế của mỗi người chúng ta. Sự vô thường ấy khiến tôi bỗng nhớ đến lời Thánh vịnh 39:
“Lạy Chúa, xin dạy cho con biết:
đời sống con chung cuộc thế nào,
ngày tháng con đếm được mấy mươi,
để hiểu rằng kiếp phù du là thế.” (Tv 39,5)
Thực thế, sự sống nơi trần thế không phải vĩnh cửu. Bức họa này như một đề tài suy niệm về một thực hành Kitô giáo thời sơ khai: memento mori – tiếng Latinh nghĩa là “hãy nhớ rằng ngươi sẽ chết.” Đây không phải là một bài học của u sầu hay bi quan, nhưng là một lời cảnh tính để con người biết mình nên sống cho trọn vẹn, sống thật đẹp cuộc đời này vì đời ta vốn dĩ hữu hạn và chóng qua.
Nếu chú ý, bạn sẽ thấy, ở hậu cảnh bức tranh, một đứa trẻ đang lặng lẽ đứng nhìn. Em không khuấy động khoảnh khắc tĩnh lặng ấy, nhưng khi dõi theo, em học được sự can đảm nhưng đầy tình yêu để dám sáng tạo nên điều gì đó thật đẹp, dẫu biết rằng cái đẹp ấy không thể tồn tại vĩnh viễn.
Nguồn: ignatianspirituality.com
Tác giả: Shemaiah Gonzalez
Chuyển ngữ: Jos. John B. | CTV JESCOM – Truyền Thông Dòng Tên
