Bản tin mới nhất từ Nhóm Công tác về Danh pháp các Thiên thể nhỏ thuộc Liên minh Thiên văn Quốc tế (IAU) vừa công bố một tin vui dành cho các nhà khoa học tại Đài Thiên văn Vatican. Các tiểu hành tinh do nhà thiên văn học tại Vatican, linh mục Richard P. Boyle, S.J. cùng cộng sự lâu năm của ngài là ông K. Černis (đến từ Vilnius, Lithuania), đồng phát hiện nhờ sử dụng kính thiên văn VATT của Đài Thiên văn Vatican trên đỉnh núi Graham, nay đã chính thức được đặt tên. Trong số những tên gọi được vinh danh lần này, có tên của Cha Matteo Galaverni và Cha Bayu Risanto, S.J. đều là những thành viên đang phục vụ tại Đài Thiên văn Vatican.
Ngoài ra, các tiểu hành tinh khác được phát hiện tại Đài Thiên văn Vatican bởi ông Černis và Cha Boyle cũng đã được đặt tên theo Thánh nữ Faustina Kowalska và Thánh nữ Ursula Ledóchowska - một nữ tu người Ba Lan khác, người đã sáng lập Dòng các Nữ tu Thánh Tâm Chúa Giêsu chịu Khổ nạn (Dòng Ursuline). Ngoài ra, một tiểu hành tinh khác được đặt theo tên của García Alabiano, S.J. (1549 - 1624) - một nhà thần học dòng Tên người Tây Ban Nha, từng giảng dạy tại Đại học Vilnius. Danh sách này đã nâng tổng số gần 40 tiểu hành tinh được đặt theo tên của các tu sĩ Dòng Tên cho đến nay.
Danh sách các tiểu hành tinh mới được đặt tên gồm có:
(591000) Galaverni = 2013 AB189
Ngày phát hiện: 08/12/2012 - Người phát hiện: K. Černis, R. P. Boyle - Địa điểm: Núi Graham (Mã trạm: 290)
Matteo Galaverni (sinh năm 1981) là một linh mục triều người Ý và cũng là một nhà vật lý học. Cha làm việc trong lĩnh vực vũ trụ học lý thuyết, đặc biệt nghiên cứu về bức xạ nền vi sóng vũ trụ, vật chất tối, năng lượng tối và các lý thuyết hấp dẫn thay thế. Cha Matteo cũng dành sự quan tâm đặc biệt đến mối tương quan giữa đức tin, triết học và khoa học.
(752403) Bayurisanto = 2015 PZ114
Christoforus Bayu Risanto (sinh năm 1981) là một linh mục Dòng Tên người Indonesia. Ngài tập trung nghiên cứu vào lĩnh vực khí tượng học. Cha Bayu Risanto góp phần nâng cao độ chính xác của dự báo thời tiết bằng cách kết hợp những mô hình dựa trên cơ sở vật lý với kỹ thuật đồng hóa dữ liệu, đặc biệt là tại các khu vực có dữ liệu quan trắc hạn chế. Nghiên cứu của Cha khai thác dữ liệu độ ẩm từ khí tượng học GPS, kết hợp với các bộ dữ liệu truyền thống từ các trạm khí tượng.
(798737) Faustina = 2012 VZ114
Ngày phát hiện: 13/11/2012 - Người phát hiện: K. Černis, R. P. Boyle - Địa điểm: Núi Graham (Mã trạm: 290)
Faustina Kowalska (1905 - 1938) là một nữ tu và nhà thần bí người Ba Lan, nổi tiếng với những thị kiến về Chúa Giêsu và sứ điệp Lòng Chúa Thương Xót. Cuốn nhật ký “Lòng Thương Xót Chúa Nơi Linh hồn Tôi” của thánh nữ đã khơi nguồn cho việc sùng kính Lòng Chúa Thương Xót trên toàn thế giới. Ngài được phong thánh vào năm 2000 và được tôn kính với tước hiệu là “Tông đồ của Lòng Chúa Thương Xót”.
(798772) Ledochowska = 2012 WH32
Ngày phát hiện: 20/11/2012 - Người phát hiện: K. Černis, R. P. Boyle - Địa điểm: Núi Graham (Mã trạm: 290)
Thánh Ursula Ledóchowska (1865 - 1939) là một nữ tu người Ba Lan, cũng là người đã sáng lập Dòng các Nữ tu Thánh Tâm Chúa Giêsu chịu Khổ nạn (Dòng Ursuline), với sứ mạng là loan báo tình yêu của Thánh Tâm Chúa Giêsu, trước hết thông qua việc giáo dục và giảng dạy, cũng như phục vụ những người nghèo khổ và bị áp bức. Ngài được phong thánh vào năm 2003.
(763533) Alabiano = 2012 EN6
García Alabiano (1549 - 1624) là một nhà thần học Dòng Tên người Tây Ban Nha. Ông từng giảng dạy tại Đại học Vilnius và giữ chức vụ hiệu trưởng thứ hai của trường từ năm 1585 đến năm 1592. Sau khi đảm nhiệm vai trò cố vấn cho Hồng y Jurgis Radvila và trở về Tây Ban Nha sau khi vị Hồng y qua đời tại Roma, ông đảm nhiệm thêm hai nhiệm kỳ hiệu trưởng ở Trường Đại học Đức Mẹ Vô Nhiễm tại Saragossa.
Các tiểu hành tinh được đặt tên như thế nào?
Quy trình đặt tên cho các tiểu hành tinh được quản lý bởi Nhóm Công tác về Danh pháp Thiên thể nhỏ thuộc Liên minh Thiên văn Quốc tế (IAU).
Khi một tiểu hành tinh được phát hiện lần đầu, nó sẽ được cấp một “ký hiệu tạm thời” dựa trên ngày phát hiện. Chẳng hạn, với tiểu hành tinh 2021 FE40, con số “2021” cho biết năm phát hiện. Chữ cái “F” cho biết nó được phát hiện vào nửa tháng thứ mấy trong năm. Quy tắc là: chữ “A” tương ứng với nửa đầu tháng Giêng, “B” là nửa sau tháng Giêng, và cứ tiếp tục như vậy, bỏ qua chữ “I” để tránh nhầm lẫn với số 1. Do đó, chữ “F” tương ứng với nửa tháng thứ sáu của năm, tức là nửa sau của tháng Ba.
Ký hiệu “E40” cho biết số lượng các tiểu hành tinh khác đã được phát hiện trước đó trong cùng nửa tháng này. 25 phát hiện đầu tiên trong mỗi nửa tháng được gắn các chữ cái từ A đến Z (một lần nữa bỏ qua chữ “I”). 25 phát hiện tiếp theo được ký hiệu từ A1 đến Z1, 25 phát hiện kế tiếp là A2 đến Z2, rồi A3 đến Z3, và cứ tiếp tục như vậy. Do đó, 2021 FE40 chính là tiểu hành tinh thứ 1005 được phát hiện trong nửa sau của tháng Ba năm 2021.
Khi quỹ đạo của một tiểu hành tinh đã được xác định rõ ràng và chuyển động trong tương lai của nó có thể được dự báo một cách đáng tin cậy, nó sẽ được cấp một số hiệu vĩnh viễn. Trong số khoảng 1,3 triệu tiểu hành tinh đã biết, có xấp xỉ 850.000 thiên thể đã được đánh số chính thức: (1) Ceres là tiểu hành tinh đầu tiên được đánh số, trong khi (810657) 2021 FE40 là tiểu hành tinh thứ 810.657 được ghi nhận trong danh sách này.
Sau khi một tiểu hành tinh đã nhận được số hiệu vĩnh viễn, những người phát hiện ra nó sẽ được mời đề xuất một cái tên để thay thế cho ký hiệu tạm thời trước đó. Tên đề xuất sẽ được Nhóm Công tác xem xét và phải tuân thủ một số nguyên tắc nhất định của IAU. Tên gọi không được dài quá 16 ký tự và thông thường được viết dưới dạng một từ duy nhất.
Tên của các tiểu hành tinh phải có thể phát âm được trong ít nhất một ngôn ngữ đã được công nhận, và tuyệt đối không được mang tính xúc phạm. Tên của các thú cưng cá nhân, các sản phẩm thương mại, cũng như tên của các nhân vật chính trị hoặc quân sự mới nổi trong thời gian gần đây thường sẽ không được chấp nhận.
Một số nhóm hoặc họ tiểu hành tinh có các truyền thống đặt tên riêng: ví dụ, các tiểu hành tinh Trojan của Sao Mộc được đặt tên theo các nhân vật liên quan đến Chiến tranh thành Troy; trong khi đó, họ tiểu hành tinh Centaur (Nhân Mã) lại được đặt theo tên của các nhân mã trong thần thoại.
Sau khi được phê duyệt, tiểu hành tinh sẽ chính thức được gọi bằng tên chính thức, được viết theo định dạng '(số hiệu) Tên', giống như tiểu hành tinh (763533) Alabiano vừa được đặt tên gần đây.
Các tiểu hành tinh được đặt theo tên các tu sĩ Dòng Tên | Thầy Robert Macke, S.J. - Đài Thiên văn Vatican
Nguồn: https://www.vaticanobservatory.va/
Tác giả: Gian Luca Mansueti
Chuyển ngữ: Mai Ni | CTV JESCOM - Truyền Thông Dòng Tên
